‌ ‌‌‌دیـنداری‌ در اینترنت

دینداری در اینترنت
نویسنده : مجید نبوی

چکیده

با ظهور اینترنت و فناوری‌های وابسته، بیشتر جنبه‌های زندگی بشر تحت تاثیر این پدیده نوظهور قرار گرفته است. از امکانات جدید می‌توان به صورت مثبت و سازنده در جهت تسهیل زندگی بهره برد و برای استفاده درست از آن برنامه‌ریزی کرد. یکی از جنبه‌های متاثر از اینترنت، بحث دینداری افراد می‌باشد که در محیط اینترنت باید برای تبلیغ و حفظ آن برنامه‌ریزی و اهتمام ورزید. در این مقاله ضمن معرفی امکانات مختلف موجود در اینترنت، پیشنهاداتی نیز در جهت استفاده موثر از آنها در خدمت دین ارائه شده است.

کلمات کلیدی

دینداری, اینترنت, فضای سایبر, وب.

ره آورد نور » تابستان 1390 – شماره 35 (صفحه 8)


‌ ‌‌‌دیـنداری‌ در اینترنت

مجید نبوی

دانشجوی کارشناسی ارشد رشته کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه تهران

کلیدواژگان‌:

مـقدمه‌

شـاید‌ آنـگاه که فردریش نیچه، فیلسوف نامدار آلمانی، با بیانی جهان‌گیر، مرگ خدا را به جهانیان‌ اعلام کـرد، کمتر کسی فکر می‏کرد که دیگر خبری از خدا، دین و معنویت‌ باقی بماند. بـه گمان‌ نیچه‌ و هوادارانش انـسان بـا دانش و فناوری پیشرفته خود به‌تدریج باید جای خدا را می‏گرفت و باورهای مذهبی و غیرمادی رخت برمی‏بست؛ اما گذشت زمان از خیال‏های خام ایشان پرده برداشت و بر همگان روشن ساخت‌ که نه تنها خدا و دین او نـمرده است، بلکه همگام با پیشرفت فناوری روز، به ویژه فناوری اطلاعات، بازگشت به دین و احیای شعائر و جنبش‏های دینی نیز به طور چشمگیری فزاینده بوده‌ است‌ (جهانگیر، 1383).

یکی از کلمات جدیدی که به مـطالعه دیـن در جامعه معاصر که مقارن با ظهور فضای مجازی است، می‏پردازد، دین سایبر(1) است. این مفهوم از زمانی که بررسی‌ دانشگاهی‌ رابطه بین دین و فضای مجازی در نیمه‏های دهه 1990 شروع شد (هوجس‏گارد(2)، 2005) بـه صـورت‏های مختلفی تعریف می‏شود که برخی از محققان از این مفهوم به صورت کلی برای‌ توصیف‌ هر نوع دینی که به واسطه اینترنت ارائه می‏شود، بهره می‏برند. پایگاه‏های دینی بسیاری در اینترنت هستند کـه بـه علت تنوع موضوعی و تعداد زیاد آن‌ها، کسی امید آن را‌ ندارد‌ که‌ بتواند آن‏ها را دسته‏بندی کند‌. بسیاری‌ از‌ این پایگاه‏ها در چگونگی ارائه مطالب خود کاملاً پیشرفته هستند. امروزه مردم، به‌خصوص جوانان، دین خـود را طـریق ایـنترنت و ابزارهایی چون‌ گروه‏های‌ خبری‌(3)، پسـت الکـترونیک(4)، گـپ اینترنتی(5)، وبلاگ(6) و شبکه‏های اجتماعی(7) در‌ معرض‌ چالش قرار می‏دهند. پژوهش‏های اخیر، از مراجعه روزانه میلیون‏ها نفر از مردم آمریکا به اینترنت در راستای اهداف دیـنی‌ و مـعنوی‌ حـکایت‌ می‌کند (هوجس‌گارد٬ 50:2005). برای نمونه، جدول 1 نمونه خوبی بـرای‌ نـشان دادن افزایش تعداد فزاینده پایگاه‏های وب(8) در مورد دین است.

ره آورد نور » تابستان 1390 – شماره 35 (صفحه 9)


جدول1: تعداد صفحات وب دینی از سال‌ 1999‌ و 2004‌ (هوجس گارد٬ 3:2005)

آنچه در مورد جدول بالا بـاید گـفت، ایـن‌ است‌ که این ارقام با استفاده از موتور جستجوی(9) آلتا‏ویستا(10) بـه‌دست آمده و تعداد نتایج بازیافتی این‌ موتور‌ جستجو‌ را در قبال جستجوی کلیدواژه‏های مربوطه نشان می‏دهد. نکته قابل توجه این‌ اسـت‌ کـه‌ بـا توجه به قدرت موتور جستجو‏ی گوگل(11)، نتایج بازیافتی در این موتور جـستجو‌ تـفاوت‌ معناداری‌ با این نتایج خواهد داشت.

اینترنت

اینترنت را باید بزرگ‏ترین سامانه‏ای دانست که تاکنون‌ به‌ دسـت انـسان طـراحی، مهندسی و اجرا گردیده است. ریشه این شبکه عظیم جهانی، به‌ دهه‌ 1960‌ بـاز مـی‏گردد کـه آژانس‏های نظامی ایالات متحده آمریکا بر روی پروژه‏های تحقیقاتی برای ساخت‌ شبکه‏ای‌ مستحکم، توزیع شـده و بـا تـحمل خطا سرمایه گذاری نمودند. این پژوهش به همراه‌ دوره‏ای‌ از‌ سرمایه‌گذاری شخصی بنیاد ملی عـلوم آمـریکا برای ایجاد یک ستون فقرات جدید، سبب شد تا‌ مشارکت‏های‌ جهانی آغاز گـردد و از مـیانه دهـه 1990، اینترنت به صورت یک شبکه‌ همگانی‌ و جهان‌ شمول دربیاید.

اینترنت، در برگیرنده منابع اطلاعاتی و خـدمات گـسترده‏ای است که برجسته‏ترین آن‌ها، وب جهان‏گستر‌ و پست‌ الکترونیک‌ می‏‏باشد.

غالبا در گفتگوهای روزمره از دو واژه وب و اینترنت، بـه اشـتباه‌ بـدون‌ تمایز زیادی استفاده می‏شود. اما این دو واژه، معانی متفاوتی دارند. اینترنت یک سامانه ارتباطی جهانی‌ بـرای‌ دادهـ‏ها و زیر ساخت‏های نرم‌افزاری و سخت افزاری است که رایانه‏ها را در سراسر‌ جهان‌ به یـکدیگر مـتصل مـی‏سازد. در مقابل، وب‌ یکی‌ از‌ خدماتی است که بر روی اینترنت ارائه‌ می‏شود‌ و برای ارتباط از شبکه اینترنت بـهره مـی‏جوید.

جـهانی و فرامرزی بودن، دسترس به آخرین‌ اطلاعات‌، جذابیت و تنوع، و نیز آزادی اطلاعات‌ و ارتباطات‌، از ویـژگی‏های‌ ایـنترنت‌ محسوب‌ می‏شوند. اینترنت، همان‌طور که پیش‌تر گفته‌ شد‌، بر زندگی دینی افراد مؤثر است و در این مـقاله بـحث در مورد‌ امکانات‌ تعاملی موجود در این فضا و چگونگی‌ تأثیر و استفاده از آن‌ها‌ در‌ تبلیغ دیـن و تـقویت دینداری افراد‌ است‌.

پست الکترونیکی

پست الکـترونیکی، یـکی از پرکـاربردترین ابزارهای تعاملی غیرهمزمان در اینترنت است‌. امروزه‌ پایـگاه‌های بـسیاری از جمله یاهو‌ و گوگل‌، به‌ ارائه این خدمت‌ می‌پردازند‌ که افراد می‌توانند به‌ صورت‌ رایـگان در آنـ‌ها عضو شده و از این امکان اسـتفاده نـمایند.

تحقیق انـجام شـده بـه‌ وسیله‌ هوور(12) و همکارانش در سال 2004‌ در‌ زمینه ایـنترنت‌ و زنـدگی‌ آمریکایی‌ بیان می‏کند که شاید‌ پر طرفدارترین فعالیت در اینترنت، فرستادن یا دریافت پسـت الکـترونیکی با محتوای معنوی است. (38‌% از‌ 128 میلیون کـاربر اینترنت به چنین‌ کـاری‌ مـی‏پردازند‌) چنین‌ عملی‌ با فرستادن و دریـافت‌ کـارت‌های‌ احوالپرسی آنلاین که با تعطیلات مذهبی مرتبط‌اند، تحقق می‌یابد و استفاده از اینترنت بیشتر بـرای مـطالعه در‌ مورد‌ وقایع‌ و رویدادهای مذهبی مـی‏باشد (مـکنا(13)، 2007).

پسـت‌ الکترونیکی‌، این‌ حـسن‌ را‌ دارد‌ کـه با استفاده از آن می‌توان پیـامی را در یـک زمان به افراد بسیاری فرستاد. برای این کار لازم است که یک فهرست پستی(14) داشـته بـاشیم‌. مساجد و نهادهای مذهبی می‏توانند در هنگام ثـبت نـام از افراد، نـشانی پسـت الکـترونیکی آن‌ها را دریافت کرده و گـزارش‌ها، مطالب، خبرها و برنامه‌های خود را از این راه به آگاهی افراد عضو‌ برسانند‌.

گپ اینترنتی

بَرخط یا آنـلاین(15)، وضـعیت یا حالت وصل بودن به رایـانه مـرکزی را گـویند؛ یـعنی وصـل بودن یک کـاربر بـه اینترنت و شبکه‌های الکترونیکی مانند آن. زمانی که‌ شما‌ به اینترنت متصل می‌‌شوید، در واقع، قابل دسترس هستید و هـر کـسی مـی‌تواند با استفاده از

ره آورد نور » تابستان 1390 – شماره 35 (صفحه 10)


ابزار مناسب، به طور مـستقیم و بـی‌درنگ بـا شـما‌ ارتـباط‌ بـرقرار کند. معنای واقعی این‌ واژه‌، به‌خصوص زمانی نمود پیدا می‌کند که شما از نرم‌افزارهای پیام‌رسانی فوری(16) مانند یاهو مسینجر(17) و نظایر آن استفاده می‌کنید.

گپ اینترنتی، این امکان‌ را‌ به چـندین کاربر اینترنت‌ می‌دهد‌ که به صورت همزمان با یکدیگر صحبت کنند. البته این صحبت‌ها بسته به فناوری نرم‌افزار مربوطه هم می‌تواند به صورت صوتی و یا متنی و تصویری یا ترکیبی از چـند حـالت باشد‌. بنابراین‌، بسیاری از افرادی که در اتاق‌های چت مشغول گفتگو با یکدیگر می‌باشند، با مشخصاتی غیر واقعی ظاهر شده‌ و از زبان شخصیتی دروغین که از خود ساخته‏اند و آن را به مخاطب‌ یا‌ مخاطبان خـود‌ مـعرفی کرده‌اند، صحبت می‏کنند و با این حال، همین شخصیت‌های ناشناس چه تأثیرات مختلفی بر یکدیگر دارند. برخی‌ ملاحظات عام درباره ویژگی‌های ارتباط و رفتار در مـحیط‌های گـپ متنی و فضای‌ پیام‌رسان‌ فوری‌ عـبارت‌اند از: (یـانا(18)، 1385)

– فقدان نشانه‌های کلامی؛

– فقدان لحن صدا یا لحجه؛

– استفاده از نمادهای احساس‌نما ‌‌برای‌ توصیف ایما و اشاره‌های جسمی؛

– به کار گیری زبانی که بیشتر به زبـان گـفتار‌ شباهت‌ دارد‌ تا نوشتار؛

– آهـنگ سـریع ارتباط؛

– اهمیت مهارت‌های تایپی؛

– اهمیت مهارت‌های نگارشی و املایی؛

– مشارکت فعال کاربران‌؛

– هویت متغیر؛

– کاهش کمرویی‌ها.

با توجه به این‌که گپ به جهت ویژگی‌هایی که‌ دارد، یکی از پر‌ طرفدارترین‌ خدمات ارتباطی در اینترنت اسـت، مـتخصصان دینی و مراجع در مساجد یا حوزه‏ها می‏توانند به صورت برخط پاسخگوی سؤالات افراد در مورد مسائل مختلف دینی باشند. بنابراین، آشنایی با اصول گپ اینترنتی‌ که اغلب به شکل متنی است، امـری لازم و ضـروری برای پاسـخگویان به پرسش‌های استفاده کنندگان از مسجد مجازی(19) خواهد بود.

گروه‌های خبری

یوزنت (گروه خبری)(20)، شبکه جهان‌گستر سیستم‌های یـونیکس‌(21‌) است که به صورت غیر متمرکز اداره می‏شود و مانند یک سیستم تـابلو اعـلانات الکـترونیکی توسط گروه‌های بحث با موضوعات خاص، مورد استفاده قرار می‌گیرد. یوزنت، بخشی از اینترنت متشکل از‌ هزاران‌ گروه خـبری ‌ ‌اسـت که هر یک از آن‌ها به موضوعات خاصی اختصاص دارند. کاربران می‌توانند پیام‌هایی را بـرای سـایر افـراد این گروه‌ها بفرستند و یا دریافت کنند.

یوزنت یا همان‌ گروه‌ خبری، مجموعه‌ای بالغ بر 11000 گـروه‌های بحث برخط است که در سراسر دنیا اتصال آن‌ها از طریق سرورهای اینترنتی فراوانی انـجام می‏شود. فایل‏ها و سایر قـالب‌های اطـلاعاتی این گروه‌ها از‌ سروری‌ به‌ سرور دیگر از طریق خطوط‌ تلفن‌ و الگوهای‌ پیچیده تعامل اتوماتیک، انتقال می‏یابند.

از طریق یوزنت فرد می‏تواند گروه‏های حوزه مورد علاقه خود را پیدا کند. بسیاری از گروه‌های‌ خبری‌، کنترل‌ و اداره مـی شوند. در مقابل، بعضی از گروه‏ها‌ هستند‌ که هیچ گونه کنترلی روی آن‌ها وجود ندارد. تقریباً تمامی ایمیل‌هایی که به نشانی گروه فرستاده می‏شوند، به همه‌ اعضای‌ گروه‌ فرستاده می‏شوند. (کینی(22)، 1995)

گروه خبری مـذهب اجـتماعی اسلام‌، نمونه خوبی برای نشان

ره آورد نور » تابستان 1390 – شماره 35 (صفحه 11)


دادن حجم بحث‌های یک گروه خبری است. در بازدید دوره‌ای برخط از این‌ گروه‌ در‌ سال 1994 این رویدادها مشاهده شد:

– بحث‌های بین مسلمانان شیعه و سنی‌ با‌ توجه بـه اعـمال و همچنین تفاسیر آن‌ها از اسلام؛

– تلاش‌هایی که توسط مدافعان اسلام اصولی برای تحریم‌ پیام‌هایی‌ که‌ به وسیله فرقه احمدیه برای بد جلوه دادن اسلام انجام می شد‌؛

– بحث‌ در‌ زمینه وضعیت زنـان در اسـلام؛

– بحث‌های نسبتاً محترمانه بین مسیحیان و مسلمانان؛

– شرکت کنندگان در‌ این‌ بحث‌ها‌ از کشورها و فرهنگ‌های متنوعی بودند (کینی٬ 1995).

از آن‌جایی که سازمان و اداره مخصوصی مسئول‌ گروه‏های‌ خبری در اینترنت نیست، افراد می‏توانند از طریق پایگاه‌‏هایی مـانند گـوگل کـه چنین‌ خدمتی‌ را‌ ارائه می‏کنند، گروهی را ایـجاد نـمایند.

گـروه‌ها و نهادهای مذهبی نیز می‏توانند با تشکیل گروه‏های‌ بحث‌ کنترل شده (با ممانعت از ارسال پیام‌های غیر مرتبط با بحث) افراد را‌ به‌ شـرکت‌ در بـحث‌های مـذهبی دعوت کرده و آرا و نظرات گوناگون افراد و گروه‌های مختلف بـه بـحث گذاشته شود‌. حتی‌ می‏توان از کارشناسان امور دینی برای پاسخ به شبهات و مسائلی که در‌ این‌ گروه‌ها‌ مطرح می‌شوند، استفاده نـمود.

شـبکه‌های اجـتماعی

خدمات شبکه‌های اجتماعی، روی ساختن جوامع مجازی از افرادی‌ که‌ مایل‌ بـه اشتراک گذاردن فعالیت‌ها و یا علایق خود هستند و یا افرادی که مایل‌ به‌ جستجو در علایق و فعالیت‏های دیگران دارند، تـمرکز مـی‌کند. بـسیاری از خدمات شبکه‏های اجتماعی، از طریق وب‌ ارائه‌ می‏شوند و راه‏های متنوعی مانند: پسـت الکـترونیکی، پیام‌رسانی آنی (گپ) و وبلاگ را برای‌ تعامل‌ در اختیار کاربران قرار می‏دهند؛ به طوری‌ که‌ می‏توان‌ گفت ایـن شـبکه‌ها شـماری از امکانات تعاملی‌ اینترنت‌ را به نوعی در کنار هم گرد آورده‌اند.

شبکه‌سازی اجتماعی، راهـ‏های جـدیدی را‌ بـرای‌ ارتباط و به اشتراک گذاشتن اطلاعات‌ فراهم‌ کرده است‌؛ به‌ طوری‌ که وب‌سایت‌های مرتبط بـا شـبکه‌های اجـتماعی‌، به‌ طور مرتب مورد استفاده میلیون‏ها نفر می‌باشند.

با وجود اشتراک برخی از‌ خدمات‌ ارائه شـده در شـبکه‏های اجتماعی با‌ سایر خدمات موجود در‌ اینترنت‌، خدمات اختصاصی که در درون‌ این‌ شبکه‌ها وجـود دارنـد، بـه‌تازگی طرفداران زیادی به دست آورده است.

انواع اصلی خدمات‌ شبکه‌سازی‌ اجتماعی، آن‏هایی هستند که حـاوی‌ بـخش‏های‌ طبقه‌ بندی شده هستند‌، مانند‌ سال‌های ابتدایی مدرسه یا‌ همکلاسی‏ها‌. که این نـوع شـبکه‌سازی امـکان برقراری ارتباط دوستان را به‌خصوص از طریق صفحاتی که‌ خودشان‌ را در آن معرفی کرده‌اند، فراهم‌ کرده‌ و یک نظامی‌ پیـشنهادی‌ بـرای‌ وصول به حقیقت است‌. روش‌های پر طرفدار امروزی، ترکیبی از بسیاری از این خدمات هـستند. نـمونه‌هایی از ایـن شبکه‏ها‌ عبارت‌اند‌ از: مای اسپیس(23)، تویتر(24‌)، لینکدین‌(25‌) که‌ بیشتر‌ در آمریکای شمالی‌ مورد‌ استفاده‌اند، نکسوپیا(26) (بیشتر در کـانادا)، بـبو(27) (بـیشتر در آلمان)، تگد(28)، بادو(29)، (در‌ بخش‌هایی‌ از‌ اروپا) اور کات(30)، و سای ورد(31‌)(در‌ آسیا‌ و جزایر‌ اطراف‌ اقیانوس‌ آرام) در ایران نـیز کـلوب(32)، یکی از پر طرفدارترین شبکه‌های اجتماعی است.

هر کدام از این شبکه‌ها، امکانات تعاملی جالبی دارند که از آن‌ها مـی‏توان در‌ امـور تجاری، آموزش، و حتی تبلیغ دین استفاده نمود. تعداد کثیری از شبکه‌های اجتماعی بـا مـوضوع مذهبی در اینترنت وجود دارند که به افـراد اجـازه مـی‌دهند که گروه‏های نیایش ایجاد کنند‌، در‌ مورد فـیلم‏ها بـحث کنند و افرادی را که که به طور بالقوه در این زمینه‌ها استعداد دارند، پیدا کـرده و بـا آن‌ها آشنا شوند. بسیاری از شـبکه‏های مـذهبی به وسـیله افـرادی‌ (ایـن‌ افراد به کاربران گزارش

ره آورد نور » تابستان 1390 – شماره 35 (صفحه 12)


می دهـند کـه چه کسانی محتوای زشت و مستهجن و یا محتوای مضر را در پایگاه قرار داده‌اند) مـورد بـازرسی قرار‌ می‌گیرند‌ و حتی در مواردی افراد خـاطی‌ از‌ پایگاه رانده می‌شوند.

در شـبکه‌های اجـتماعی مذهبی، فناوری، شبکه‌سازی اجتماعی و مـذهب بـا هم آمیخته می‏شوند تا محیطی فراهم آورده شود که برای بخشی از‌ کاربران‌ اینترنت کـاملاً جـذاب باشد‌. در‌ ادامه، سه شبکه در حـوزه ادیـان پر طـرفدار، یعنی اسلام و مـسیحیت و یـهود معرفی می‏شود که بـا بـررسی آن‌ها و همچنین تعیین سطح علایق مردم کشور می‌توان شبکه‌های اجتماعی با موضوع مذهب‌ در‌ ایـران ایـجاد نمود و از این راه در راستای تبلیغ دین و اطـلاع رسـانی به افـراد کـوشید.

مـازلیم اسپیس(33): این شبکه در حـوزه دین اسلام است که بنا به اعتقاد برخی‌ از‌ اعضای این‌ شبکه٬ در آن به بحث‌هایی پرداخته مـی‌شود کـه غیر مسلمانان با آن‌ها آشنا نـیستند و مـی‌توان گـفت بـه‌ جـنبه‌های خاص این دیـن پرداخـته می‌شود.

زیانز(34): این شبکه در‌ حوزه‌ دین‌ مسیح است که بی‌حرمتی به مقدسات در آن ممنوع بوده و محتوای آن شـدیداً تـحت کـنترل است. بنا ‌‌به‌ گفته یکی از کاربران ایـن شـبکه، «زیـانز، مـانند یـک کـلیسای بزرگ است.»

شموز‌(35‌): این‌ شبکه در حوزه دین یهود است که این پایگاه بیش از 5000 عضو دارد و به‌ افراد این امکان را می‏دهد که به زمینه‏های مختلف دین یهود بپردازند. بـنا‌ به قول یکی از‌ کاربران‌ آن، این شبکه به افراد این امکان را می‌دهد که کمی بیشتر به تنوع محتوا و گروه‏های یهودی بپردازیم.

البته موضوعیت دینی یک شبکه را دین اکثریت اعضای آن شبکه و تـعدد بـحث‌های‌ انجام شده در مورد یک مذهب تعیین می‏کند.

این روش تبلیغ، مضراتی نیز دارد که باید آن‌ها را در نظر گرفت؛ ولی می‌توان گفت که تمامی روش‏های تبلیغی که در این‌ مقاله‌ در مورد آن‌ها بحث مـی‌شود، هـمگی را به نوعی در این شبکه‏ها می‌توان یافت.

پایگاه‌های اطلاعاتی دینی

در مورد بسیاری از مسائل دینی می‌توان از بانک‌ها و یا پایگاه‌های اطلاعاتی استفاده‌ نمود‌ که دارای قابلیت‌های پژوهـشی و جـستجویی بسیار پیشرفته هستند و علاوه بـر کـاستن مدت زمان انجام تحقیق، بر غنای کیفی آن افزود. یک نمونه از این بانک‌های دینی، پایگاه حوزه است‌ که‌ یک پایگاه بسیار غنی در حوزه مسائل دیـنی اسـت. با ازدیاد تعداد ایـن پایـگاه‌های اطلاعاتی و اسناد اطلاعاتی موجود در آن‌ها می‌توان در راستای پاسخ به سؤالات مذهبی و همچنین کمک‌ به‌ محققان‌ این حوزه گام مهمی برداشت‌. (جهانگیر‌، 1383‌)

در زمینه پایگاه‌های قرانی می‏توان گفت که فعالیت‌های قرآنی کشـور در فـضای واقعی به طور پراکنده در حال شکل‌گیری است و همواره‌ در‌ سطح‌ جامعه شاهد اختصاص یافتن بودجه‌هایی برای اجرای طرح‌های‌ قرآنی‌ هستیم. نقصانی که به‌شدت در فعالیت‌ها و طرح‌های قرآنی کشور احساس می‌شود، وجود نداشتن سـازمانی اجـرایی است که مـختص این‌گونه‌ فعالیت‌ها‌ باشد‌؛ برای مثال، برای پیگیری و آگاهی از چگونگی عملکرد طرح‌های ورزشی‌ باید به سازمان تربیت بـدنی مراجعه کرد؛ اما برای آگاهی از فعالیت‌های متنوع قرآنی هیچ سازمان مشخصی وجـود‌ نـدارد‌.

اینـ‌ مشکل در فضای مجازی با چالش‌های بیشتری روبه‌رو است. انبوه پایگاه‌های‌ قرآنی‌ یا پایگاه‌های اسلامی و غیر اسلامی که بـه ‌ ‌گـونه‌ای در زمینه قرآن فعالیت می‌کنند، وضعیت آشفته‌ای را‌ در‌ این‌ فضا به وجود آورده است. در این شرایط، افـزون بـر آنـ‌که کاربر‌ نمی‌داند‌ برای‌ پاسخگویی به نیازهای قرآنی خود در جنبه‌های علمی، فرهنگی یا حفظ و قرائت به چـه‌ پایگاهی‌ مراجعه‌ نماید. متولیان امور فرهنگی و علاقه‌مندان به سرمایه‌گذاری در زمینه نشر معارف قـرآن در اینترنت‌ نیز‌ نمی‌دانند در این بـاره چـه خلأی وجود دارد تا جهت حل آن سرمایه‌گذاری‌ کنند‌.

راه‌اندازی‌ پایگاه‌هایی که بتواند به پرسش‌ها و شبهات ایجادشده در مفاهیم قرآنی، به‌صورت پیوسته پاسخ دهد‌، یکی‌ از ضرورت‌های

ره آورد نور » تابستان 1390 – شماره 35 (صفحه 13)


فضای مجازی امروز است. این پایگاه‌ها با دریافت سؤالات قرآنی مـخاطبان‌ و پاسخگویی‌ زودهنگام‌، می‌توانند نقش بسیاری در افزایش سهم قرآن در فضای مجازی داشته باشند.

اکنون چندین پایگاه‌ قرآنی‌ برای این منظور راه‌اندازی شده است که بسیاری از آن‌ها در پایگاه‌ ستاد‌ پاسخگویی‌ به مسائل مستحدثه مـعرفی شـده‌اند. در برخی از این پایگاه‌ها هزاران سؤال قرآنی پاسخ داده‌ شده‌ و روزانه‌ صدها پرسش به آن‌ها افزوده می‌شود. در این مجال، جا دارد از‌ پایگاه‌ پاسخگویی به سؤالات قرآنی، یعنی «پرسمان» نام ببریم که در آن به بیش از بـیست هـزار‌ پرسش‌ قرآنی، پاسخ داده شده است. .(خامه گر، 1386)

وبلاگ

وبلاگ، امکان ورود‌ و ابراز‌ نظر برای کاربران را در محیط وب‌ ممکن‌ می‌سازد‌. وبلاگ، صفحه‌ای اینترنتی و با قابلیت دستیابی عموم‌ کاربران‌ به آن است.

وبـلاگ‏ها را مـی‌توان روزنامه‌ها یا مجلات شخصی میلیون‌ها انسان دانست‌ که‌ سردبیر، نویسنده‌، ویراستار و حروف‌چین و صفحه‌آرای‌ آن‌ها‌ یک نفر‌ است‌‌؛ یعنی‌ هر نویسنده‌ای می‌تواند در اینترنت‌، مجله‌ای‌ برای‌ خود راه بیندازد که سردبیر آن خود او است و در هر فـرصت‌ کهـ‌ خـواست یا توانست‌، مطلبی بر آن‌ بـیفزاید یا حـذف و ویرایشـ‌ کند‌. هر انسانی می‌تواند بدون صرف‌ هزینه‌‌، در اینترنت وبلاگ داشته باشد و هر انسان دیگری نیز می‌تواند خواننده نوشته‌ها و مطالب‌ او‌ باشد. بـدین تـرتیب‌، وبـلاگ‌نویسی‌، یعنی‌ ارتباط‌ نزدیک‌‌، آسان‌، رایگان و دوسویه‌ با‌ هـر کاربـری که پا‌ به‌ این عرصه بی‌مرز و شفاف می‌گذارد و مطلوبی را جستجو می‌کند. (بابایی، 1385)

آشکارترین تفاوت وبلاگ‌ها‌ با‌ پایگاه‌های اینترنتی‌، رایگان بودن آن‌ها اسـت‌‌؛ یعـنی‌ هـر کاربر‌ ساده‌ای‌ می‌تواند‌ از طریق یکی از‌ پایگاه‌های ویژه‌، فضایی را در شبکه جهانی اینـترنت به تملیک خود در آورد و درباره هر‌ موضوعی‌ که می‌پسندد، به هر زبانی که‌ می‌تواند‌، به‌ هرشیوه‌ای‌ که‌ دوست دارد و برای‌ هـر‌ خـواننده‌ای که حـضور می‌رساند، بنویسد. وبلاگ‌، با ویژگی‌های دیگری نیز از پایگاه‌های اینترنتی متمایز مـی‌شود؛ مـثلاً‌ پایگاه‌ها‌ رسمی‌تر‌ و ثابت‌ترند. وبلاگ‌ها مانند اتاق نشیمن‌، و پایگاه‌ها همچون‌ اتاق‌ پذیرایی‌ عمل‌ می‌کنند‌. همچنین‌ پایگاه‌ها، بیشتر مـحلی بـرای نـگهداری و عرضه تولیدات و محصولات‌ِ پیش‌ساخته است‌؛ یعنی بسیاری از مواد و متاع پایگاه‌ها، برای عـرضه در آن سـاخته و پرداخـته نشده‌اند؛ بلکه به بهانه‌ها و مناسبت‌های‌ دیگر تولید و در محل‌های مختلف عرضه شده‌اند، اما نویسنده وبـلاگ‌، بـرای وبـلاگ خود می‌نویسد و معمولاً از تولید به مصرف است.

وبلاگ‌ها دارای امکانات زیادی هستند که از آن‏ جـمله مـی‌توان‌ به‌: آزادی عمل، ایجاد پیوند به صفحات مشابه و هم‌موضوع، قابلیت‏های شنیداری و دیداری، بخش نـظرات و آرشـیو اشـاره نمود. بی‌گمان‌، ورود به جهان وبلاگ‌ها، امکانات بی‌حد و حصری در اختیار هر نویسنده و صاحب‌نظری‌ قرار‌ مـی‌دهد. صـاحبان اندیشه‌ها و ترویج دهندگان مرام‌های گوناگون‌، اکنون با همه قوا و توان‌ِ اینترنتی خود وارد این مـیدان فـراخ شـده‌اند. متأسفانه، کمترین سهم از‌ این‌ جهان بزرگ‌، نصیب نویسندگان دینی‌ است‌‌. غفلت و بیگانگی از این موهبت تمدن جـدید، خـسارات بسیاری به روند گسترش تبلیغ دینی خواهد زد. نویسندگان مذهبی باید هر چـه زودتـر این گـنج‌ شایان‌ را مُهر بگشایند و به‌ درون‌ آن راه یابند. اکنون‌، شماری از نویسندگان دینی و طلاب جوان حوزه‌، این عرصه را شـناخته و بـدان قـدم گذاشته‌اند؛ اما تا تبدیل وبلاگ‌نویسی به فرهنگ رایج در میان حوزویان‌، راه دور‌ و درازی‌ در پیش است‌. چگونه اسـت که مـا برابر چاپ یک کتاب در شمارگان دو یا سه هزار، از صرف هیچ‌گونه هزینه‌ای دریغ نمی‌ورزیم‌، اما امکانات اولیه برای ورود به این‌ عـرصه‌ جـهانی مبارک‌ را فراهم نمی‌کنیم‌. آیا امکان‌ِ یافتن میلیون‌ها مخاطب و خواننده‌، به اندازه چاپ کتـاب‌هایی بـا شمارگان دو یا‌ سه هزار ارج و اجر ندارد؟ آیا روزی فرا خواهد رسـید که بـدانیم‌ در‌ کجـا‌ ایستاده‌ایم و حال آن‌که می‌توانستیم در کجا باشیم‌؟ (بابایی، 1385)

هـمان‌گونه کـه بلاگرهای فارسی در مدت کوتاهی توانستند زبان ‌‌فارسی‌ را به سومین زبان دنیا در اینترنت ارتـقا دهـند؛ بلاگرهای مذهبی نیز می‌توانند‌ بـا‌ تـلاش‌ دو چندان، وضـعیت قـرآن را در اینـترنت

ره آورد نور » تابستان 1390 – شماره 35 (صفحه 14)


نسبت به سایر کتب مذهبی بـهبود بـخشند. آنان‌ می‌توانند با راه‌اندازی تالارهای گفتگوی قرآنی، طرح نظرات خود درباره مـباحث قـرآنی، ارائه‌ برداشت‌های آزاد از آیات‌ قرآن‌، اطلاع‌رسانی از جـدیدترین کتب و مقالات قرآنی و انـتشار بـرخی مقالات قرآنی، به افزایش سـهم قـرآن در فضای مجازی کمک کنند (خامه گر، 1386). البته در کشور مسائل و مشکلاتی در این زمینه وجـود‌ دارنـد که عبارت‌اند از:

1. نبود انسجام در عـمل و بـرنامه‌ریزی و سـیاست گذاری کلان و درازمدت در خـصوص وبـلاگ‌های ارزشی که دوباره‌کاری و موازی‌کاری در پی داشـته اسـت. بر خلاف وبلاگ های سکولار و ضد دینی‌، متأسفانه‌ وبلاگ‌های دینی و ارزشی از انسجام و اتحاد کافـی بـرخوردار نمی‌باشند و برنامه آینده‌نگر ندارند. مجامعی هـم که مـتولی امور وبـلاگ‌نویسی هـستند، بـه علل مختلف نتوانسته‌اند آن چـنان که باید و شاید به وظایف‌ خود‌ عمل کنند. این مراکز چون پشتوانه مالی ندارند و از کادر قوی و تمام‌وقت بـرخوردار نـیستند، تا به حال نتوانسته اند در جـهت‌دهی بـه وبـلاگ‏ها و نـیز بـرنامه‏ریزی کلان آینده‏نگر موفق عـمل‌ کنـند‌.

2. نبود استقلال در وبلاگستان و پیروی آن از رسانه‌ها و پایگاه‌های فعال در اینترنت مشکلی است که گریبانگیر همه وبلاگ‌ها، اعم از دینی و غیر دینـی مـی بـاشد. اگرچه وبلاگ‌های دینی تا‌ حدودی‌ مستقل‌تر‌ از وبـلاگ‌های دیگـر عـمل مـی‌کنند‌، ولی‌ در‌ کل، وبـلاگ‌ها تـا به حال دنباله رو بوده‌اند. البته تأثیرپذیری از پایگاه‏هایی که با امکانات زیاد تولید اطلاعات می‏کنند، اجتناب‌ناپذیر است‌؛ ولی‌ وبلاگستان‌ باید با هویت مستقل در عرصه دنیای مجازی‌ حضور‌ داشته باشد.

3. نبود حـمایت کافی از وبلاگ‌ها هم مشکل دیگری است که امروزه وبلاگ‏های دینی با آن روبه‌رو هستند‌. بیشتر‌ وبلاگ‌نویسان‌ دینی در حال تحصیل در مقطع دبیرستان و دانشگاه می‌باشند و در‌ تأمین هزینه‌های تحصیل مشکل دارند و هزینه‌های وبلاگ‌نویسی هم بـه آن اضـافه می‏شود. در این میان، وجود سازمان‌هایی که‌ به‌ آن‌ها‌ در کاهش هزینه‌ها کمک کند، ضروری است که تا آن جایی‌ که‌ نگارنده اطلاع دارد چنین مراکزی یا وجود ندارد یا اگر هم باشد، به علت نبود تـوازن‌ بـین‌ امکانات‌ آنان با تعداد پرحجم وبلاگ‌نویسان، خدماتشان کم‌اثر است.

4. در کشورهای خارجی، پایگاه‌های‌ بزرگ‌ بخشی‌ را به معرفی وبلاگ‌ها اختصاص می‌دهند که این امر در رونق امر وبـلاگ‌نویسی مـؤثر‌ است‌؛ ولی‌ در کشور ما به غـیر از چـند پایگاه خبری، از این حمایت‌ها خبری نیست‌. (ضیایی‌ پرور، 1386)

نتیجه‌گیری

رشد فناوری اطلاعات به طور عام و اینترنت به طور خاص‌، بستری‌ بی‌نظیر‌ فراهم کرده که در قالب آن دیـن‌پژوهی و مـعنویت‌طلبی بسیار آسان‏تر و مطلوب‏تر از گـذشته شـده‌ است‌. طبق آمارها، از هر ۶ کاربر اینترنت در جهان، حداقل یک نفر به دنبال‌ اطلاعات‌ معنوی‌ و مذهبی است. در این زمینه همچنین آمارهایی وجود دارد که نشان می‏دهد میزان دین‌پژوهی در‌ اینترنت‌ بین ٢۵ تا ٣٠ درصـد کـل کاوش‌های اینترنتی را تشکیل می‌دهد که‌ این‌ امر‌ نشانگر استقبال و گرایش نسل جدید به دین و معنویت می‌باشد.

بنابراین، با گسترش اینترنت و امکانات اینترنتی‌، ضرورت‌ پرداختن‌ به این رسانه به عنوان یـک رسـانه مهم در امـور و مسائل دینی‌، بیش‌ از پیش احساس می‌شود. در این راستا، می‌توان از امکانات اینترنت در تبلیغ دین به شکل‌ کارا‌ بـهره‌گیری نمود.زندگی در محیط سایبرنتیک(36)، ارتباطات انسانی را توسعه و دگرگون‌ ساخته‌ است؛ بـه طـوری کـه مک لوهان، دانشمند‌ فیلسوف‌ و ارتباطاتی‌ کانادایی، جهان را به مثابه دهکده‌ای می‌داند‌ که‌ همه از احوال یکدیگر آگاه و مـطلع ‌ ‌بـوده و نسبت به هم به قضاوت می‌پردازند‌. قاعدتاً‌ شکل تبلیغات باطل و به گمراهی‌ کـشیدن‌، در دسـتیابی‌ بـشر‌ به‌ فناوری‌های جدید تغییر یافته و از این‌ نظر‌، دست‏اندرکاران فرهنگی و دینی باید به فکر شیوه‌های جـدید تبلیغ دینی برای رساندن‌ پیام‌ حق به انسان‌ها باشند تا در‌ بحبوحه تغییرات فـکری و فرهنگی‌ دنیای‌ امروز، اصـل دیـن با قواعد‌ اصولی‌ آن حفظ شده و پیروان آن با قبول این اصول به تغییرات زندگی خود‌ در‌ جهان امروز بپردازند.

ره آورد نور » تابستان 1390 – شماره 35 (صفحه 15)


پی‌نوشت‌ها:

. cyber‌ religion‌.

2. Hojsgaard‌.

3. News group.

4. Email‌.

5.Chat‌.

6. Weblog.

7. Social netwo.

8. Website‌.

9. Search‌ engine.

10. Altavista.

11. Google.

12. Hoover.

13. McKenna.

14. mailing list.

15. Online‌.

16‌. instant messaging software.

17. yahoo messenger‌.

18‌. Ronan.

19‌. virtual‌ mosque‌.

20. use net.

21‌. UNIX.

22. Kinney.

23. MySpace.

24. Twitter.

25. LinkedIn.

26. Nexopia.

27. Bebo.

28. Tagged‌.

29‌. Badoo.

30. Orkut.

31. Cyworld.

32‌. Cloob‌.

33‌. Muslimspace‌.

34‌. Xianz.

35. Schmooze‌.

36‌. Cybernetic.

منابع

1. خامه‌گر، محمد (1386)، راهکارهای افزایش سهم قرآن در فضای مجازی، ره‌آورد نور، سال شـشم‌، ش 19‌، ص 16‌-19.

2. طارمی، محمدحسین (1387)، فضای سایبر: آسیب‌ها‌ و مخاطرات‌، ره‌آورد‌ نور‌، سال‌ هفتم‌ ش 22، صفحه 32-37.

3. بابایی، رضا (1384)، حوزه و نشریات مجازی، فصلنامه پژوهش و حوزه، سال ششم،ش 23-24، ص 262-273.

4. تبلیغات دینی در بستر اینترنت (1387)، بازیابی شده‌ از پایگاه 78http://www.gerdab.ir/fa/pages/?cid= در تاریخ 05/06/1385.

5. جهانگیر، عـیسی (1383)، دیـن‌پژوهی روشمند در اینترنت: ابزارها و راهکارها، ره‌آورد نور، سال سوم، ش8، ص 42-47.

6. ضیایی‌پرور‌، جمید‌ (1386)، دنیای سایبر در خدمت دین، روزنامه ابتکار،ش1117، 2 بهمن.

7. یانا، رونان (1385)، مصاحبه مرجع پیوسته، سال بیست و یکم،ش4 (پیاپی 48)، ص 121.

8. Kinney, Jay (1995) “Net worth? Religion, cyberspace‌ and‌ the future”. Futures, Vol. 27, No. 7, Pp:763-776.

9. Davinder(2007) “3 Faith or Religion based Social Networking Websites”. Retrieved May 12, 2009, from‌ http‌://www.tothepc.com/…/3-faith-or‌-religion‌-based-social- networking-websites.

10. McKenna, Katelyn Y.A. & West, Kelly J (2007) “Give me that online-time religion: The role of the internet in spiritual‌ life‌”. Computers in Human Behavior‌, vol23‌,issue2,Pp:942-954. Retrieved May 12, 2009, from http://www.sciencedirect.com.

11. Hّjsgaard, Morten T,& Warburg, Margit (2005) Religion and Cyberspace.

New York: Routledge.

12. Socialnetwork service(2009‌). Retrived‌ May 12, 2009, from http://en.wikipedia.org/wiki/social_network_service

13. Zezima, Katie (2007) “Web Space Where Religion and Social Networking Meet”. Retrieved May 12, 2009, from http‌://www‌.nytimes.com‌/2007/06/30/us/30religion.html.

 

مطالب مرتبط

نظرات شما

قالب ووکامرس