معرفی نرم افزار جامع فقه اهل بیت 2 

معرفی نرم افزار جامع فقه اهل بیت 2
‌ ‌‌‌اشـاره‌

علم فقه در میان علوم اسلامی،از جایگاه و مقام والایی برخوردار است.این‌ علم‌ آسـمانی‌،تـداوم و رشـد و بالندگی خود را مدیون فکر،اندیشه و تألیفات ارزنده عالمان فرزانه می‌داند.عالمان دینی‌ از دیرباز تاکنون سـعی کرده‌اند طالبان سعادت را به راه بندگی خداوند رهنمون‌ شوند.فقیهان و شاگردان مکتب‌ اهل‌ بـیت علیهم السلام با تـمام وجـود در طول تاریخ با آموزه‌های دینی به پاسداری و صیانت از مکتب حیات‌بخش اسلام همت گمارند و با کج‌روی‌ها و انحرافات مقابله نمودند که گوشه‌ای از کوشش‌های فکری‌ و علمی آنان در کتاب‌ها و آثارشان تجلی یافته است.

بر یـکایک امت اسلامی فرض است که زحمات آن بزرگواران را ارج نهاده و با زنده نگهداشتن یاد و نام فقیهان و احیای میراث گرانسنگ آنان‌،از‌ فراموشی و نابودی آثارشان جلوگیری کنند.

مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی با رسالتی کـه بـر دوش دارد،اقدام به جمع‌آوری و احیای آثار فقیهان نامدار کرده است تا راه را برای پویندگان‌ اجتهاد‌ آسان سازد و بتوانند خوشه‌چین فقه اهل بیت علیهم السلام باشند.با توجه به گستردگی آثار اندیشمندان در فـقه،آنـچه را برای یک محقق و فقیه از منابع و مصادر و کتب فقهی‌ در‌ استنباط احکام نورانی اسلام مورد نیاز است،با ویژگی‌های نوین و با ابزار و فناوری جدید در نرم‌افزار«جامع فقه اهل بیت علیهم السـلام»کـه در واقع،کتابخانه تخصصی فقه به‌ شمار‌ می‌رود‌،گردآوری شده وبه جامعه پژوهشی‌ تقدیم‌ گردیده‌ است.

نگارنده در این نوشتار می‌کوشد به اختصار محتوای علمی و امکانات فنی این کتابخانه تخصصی فـقه را بـیان نـماید که امید‌ است‌ مورد‌ اسـتفاده عـلاقه‌مندان بـه مباحث فقهی قرار گیرد.گفتنی‌ است‌ که این مقاله در واقع نوعی تلخیص و بازنویسی مطالب قسمت«درباره برنامه»و«راهنمای چند رسانه‌ای»نـرم‌افزار جـامع فـقه اهل‌ البیت‌ علیهم‌ السلام است و نگارنده در تنظیم ایـن مـقاله،از مطالب این‌ دو بخش بیشترین استفاده را برده است.

معرفی نرم‌افزار جامع فقه اهل البیت علیهم السلام 2

نگاهی به قابلیت‌های‌ فـنی‌ و مـحتوایی‌ جـامع فقه اهل البیت علیهم السلام کتابخانه تخصصی فقه

به اهـتمام‌:علی‌ نعیم الدین خانی

ره آورد نور » پاییز 1389 – شماره 32 (صفحه 29)


با توجه به گستردگی آثار اندیشمندان در فقه،آنچه را برای یک محقق‌ و فقیه‌ از‌ منابع و مـصادر و کـتب فـقهی در استنباط احکام نورانی اسلام مورد نیاز است‌،با‌ ویژگی‌های‌ نوین و بـا ابـزار و فناوری جدید در نرم‌افزار«جامع فقه اهل البیت علیهم السلام»که‌ در‌ واقع‌،کتابخانه تخصصی فقه به شـمار مـی‌رود،گـردآوری شده و به جامعه پژوهشی تقدیم گردیده است‌

پیشینه‌ تولید نرم‌افزار جامع فـقه

در سـال 2831 مـدیر عامل مرکز،جناب حجت الاسلام‌ آقای‌ دکتر‌ حمید شهریاری،طی حکمی جناب حجت الاسـلام آقـای عـلی رضا رحیمی ثابت را به‌ عنوان‌ مدیر پروژه کتابخانه تخصصی فقه منصوب کردند.

مدیر پروژه برای بـه دسـت آوردن‌ کتاب‌های‌ فقهی‌ از همه کتابخانه‌های تخصصی فقهی قم و بیوت بعضی از مراجع تقلید بـهره بـرد و از نـمایشگاه‌های‌ بین‌ المللی کتاب تا کتابخانه‌های شخصی برخی از فضلا و از کتاب‌هایی که خاص‌ معرفی‌ کتب‌ فـقهی نـگاشته شده بودند،استفاده نمود و از مشورت با ده‌ها نفر از اساتید و بزرگان و اندیشمندان‌ حوزه‌ عـلمیه‌ قـم و مـحققان مرکز در ارائه هرچه بهتر این برنامه دریغ نکرد.

در‌ سال‌ 5831 نرم‌افزار«جامع فقه اهل البیت علیهم السـلام»در حـد کتابخانه عمومی با 027 عنوان کتاب‌ در‌ 3871 جلد از 382 مؤلف تولید و توزیع گردید و پس از چندی بـا‌ کـمی‌ ارتـقای فنی،به عنوان نسخه 1/2 به جامعه‌ تحقیقاتی‌ عرضه‌ شد.

اکنون نرم‌افزار«جامع فقه اهل البـیت‌ عـلیهم‌ السـلام کتابخانه تخصصی فقه»به عنوان نسخه 2،شامل 8421 عنوان کتاب،در بیش‌ از‌ 0003 جلد از 014 مـؤلف‌،بـا‌ قابلیت‌های فراوان‌ علمی‌،پژوهشی‌ و فنی به مراکز علمی،فقهی و دانشمندان‌ و فقیهان‌ تقدیم گردیده است.

در مدت 6 سـال،پژوهـشگران بسیاری از بخش‌های مختلف این‌ مرکز‌ پرثمر و مهندسانی از بخش نرم‌افزار در‌ به ثمر رسـیدن ایـن‌ پروژه‌ عظیم،مستقیم و غیر مستقیم سهیم‌ بـودند‌ کـه امـید است عمل خالصانه این عزیزان مقبول درگـاه الهـی واقع شود.

(به‌ تصویر‌ صفحه مراجعه شود)

بخش‌های اصلی‌ برنامه‌ 1.کتاب‌ها‌

در این قـسمت‌ فـهرست‌ کامل کتب برنامه ارائه‌ شـده‌ کـه به دو صـورت درخـتی و گـزینشی قابل دستیابی است.در حالت نخست، فـهرست درخـتی‌ کتب‌ در اختیار محقق قرار می‌گیرد.این‌ فهرست‌ در ابتدا‌ نام‌ کتب‌ را در بر دارد‌ کـه مـی‌توان به عناوین زیر مجموعه آن هم دسـترسی داشت.

در صورت انتخاب فـهرست گـزینشی‌،بیش‌ از یک میلیون فهرست بـه صـورت‌ یک‌ سطحی‌ در‌ اختیار‌ کاربر قرار می‌گیرد‌.به‌ کمک خط ورود این فهرست و نیز عـلائم عـمومی،می‌توان فهرستی از عناوین دلخواه را تـنظیم کـرد‌.ایـن‌ قابلیت‌ به مـحقق امـکان می‌دهد که به صـورت‌ مـوضوعی‌ در‌ فهرست‌ کتب‌ برنامه‌ به تحقیق بپردازد.

2.جستجو

با انتخاب این گزینه،امکاناتی متنوعی بـرای جـستجو الفاظ و عبارات در متن و فهرست در دسترس خـواهد بـود.امکان«دامـنه» بـه پژوهـشگر امکان می‌دهد‌ که حـوزه تحقیق فقهی خود را به گستره دلخواه محدود نماید.

در بخش جستجو،می‌توانید به جستجو در احادیث،مـقدمه‌ها، بـاب‌ها،متن‌ها،شعرها و پاورقی‌های کتب برنامه بـپردازید و زودتـر بـه پاسـخ‌ مـورد‌ نظرتان برسید.

3.قـرآن

از جـمله قابلیت‌های ویژه در جامع فقه اهل بیت،جستجو در ریشه و مشتقات الفاظ و کلمات قرآن کریم است.واحد جـستجو در ایـن‌

ره آورد نور » پاییز 1389 – شماره 32 (صفحه 30)


قـسمت،یک آیه است‌.

این‌ قسمت مشتمل بـر فـهرست ریـشه‌های کـلمات قـرآن اسـت که با انتخاب هرریشه،تمامی مشتقات آن ریشه در متن آیات قابل مشاهده خواهد بود‌.در‌ این فهرست،برای ضمایر و حروف‌ نیز‌ ریشه مجازی در نظر گرفته شده است.از قابلیت‌های قـابل توجه در این بخش،امکان ترکیب دو یا چند ریشه و سپس جستجو در متن‌ آیات‌ است؛مثلا وقتی محقق‌ بخواهد‌ آیاتی را بیابد که در آنها ریشه «صبر»و«أمن»وجود دارد،باید از این قابلیت بهره بـبرد.

4.آیـات

در اینجا دو بخش آیات احکام و آیات در کتب قابل دسترسی است‌.در‌ برگه نخست،آیاتی که مربوط به احکام فقهی است،در ذیل ابواب فقهی نمایش داده می‌شود.در برگه دوم نیز آیات به همراه تـعداد تـکرار آنها در کتب فعال نمایش‌ داده‌ خواهد شد‌.

5.ارتباط

بخش«ارتباط»،متون با شروح،حواشی و ترجمه‌ها مرتبط ساخته و در واقع،امکان ارتباط بین 85 کتاب‌ و 623 شـرح،حـاشیه یا ترجمه آنها(در مجموع،7251 جـلد)بـه‌ همراه‌ قابلیت‌های‌ متعدد تحقیقاتی را فراهم نموده است.

6.ابواب

این بخش برای دستیابی آسان به ابواب فقهی در نظر ‌‌گرفته‌ شده است.انتخاب هرباب،محقق را بـه کـتب و متون مربوطه منتقل مـی‌سازد.از‌ دیـگر‌ امکانات‌ این بخش،قابلیت محدود کردن کتب برنامه است که فقه‌پژوهان را در دسترسی آسان‌تر به‌ منابع خاص در حوزه باب مورد نظر یاری می‌رساند.

7.قواعد

در این برنامه‌ 341 قاعده یا اصل‌ فقهی‌ از کـتب فـقهی تهیه و طبق ترتیب الفبایی ارائه شده است.امکان محدود کردن،پاسخ‌ها (به تصویر صفحه مراجعه شود) به کتب خاص،از دیگر توانمندی‌های این بخش به شمار می‌رود.

8.اصطلاحات‌

این قسمت به مـنظور آشـنایی بهتر کـاربران با اصطلاحات فقهی و اصولی،در نظر گرفته شده است که شامل 6 عنوان کتاب است.

9.لغت‌نامه

در این برنامه 41 عـنوان لغت‌نامه قابل دستیابی است‌ و محقق‌ می‌تواند معنای لغت دلخواه را در لغت‌نامه‌های مـوجود در بـرنامه بـیابد و مسیر فهم کتب را تسهیل نماید.ارتباط بین متن و لغت‌نامه،این امر را برای کاربران آسان نموده است.

نـگاهی‌ ‌ ‌بـه‌ امکانات فنی و محتوایی جامعه فقه اهل البیت علیهم السلام 2

*8421 عنوان کتاب و رساله فـقهی در بـیش از 0003 جـلد از 014 مؤلف؛

*ایجاد میزهای پژوهشی و مدیریت آن‌ها؛

*ارائه متون‌ کتاب‌ها‌ با قابلیت‌های پژوهشی فراوان؛

*جستجوی ساده و تـرکیبی در فهرست و متن همه کتاب‌ها یا با موضوعی خاص و بر اساس تفکیک محتوا؛

*جـستجوی ساده و ترکیبی در ریشه،مـشتق و مـتن لغت‌نامه‌ها؛

*جستجوی‌ ساده‌ و ترکیبی‌ در ریشه،مشتق و متن قرآن‌ کریم‌؛

*ارائه‌ آیات احکام مربوط به 94 باب از ابواب اصلی فقه و اتصال آنها به کتاب‌های فقهی؛

*ارائه 341 قاعده فقهی و اتصال آنها‌ به‌ عناوین‌ ابواب مـرتبط در کتاب‌های فقهی؛

*ارتباط بین متن‌ها‌ با‌ شروح،حواشی و ترجمه‌های آنها(053 عنوان کتاب و 0051 جلد)؛

*ارتباط متن‌ها با قرآن،آیات الأحکام،شروح،حواشی،ترجمه‌ها

ره آورد نور » پاییز 1389 – شماره 32 (صفحه 31)


در‌ این‌ برنامه‌ 41 عنوان لغت‌نامه قابل دستیابی است و محقق مـی‌تواند مـعنای لغت‌ دلخواه را در لغت‌نامه‌های موجود در برنامه بیابد و مسیر فهم کتب را تسهیل نماید. ارتباط بین متن و لغت‌نامه‌،این‌ امر‌ را برای کاربران آسان نموده است

و لغت‌نامه‌ها و انتقال متن دلخواه به‌ محیط‌ یادداشت نـور و- word Ms ؛

*تـفکیک متون کتاب‌ها در قالب 26 باب اصلی فقه؛

*استفاده از استاندارد‌ یونی‌ کد‌ (Unicode) برای حل محدودیت‌هایی مثل:محدود بودن قلم‌ها و اندازه آنها،مشکل بزرگ‌نمایی‌ و کوچک‌نمایی‌ قلم‌ به صورت آنلاین،مشکل نمایش قـرآن بـا خط عثمان طه،عدم امکان چاپ و انتقال‌ با‌ خط‌ عثمان طه؛

*در دسترس بودن کتاب‌ها مورد نیاز کاربر با استفاده از میز پژوهشی‌؛

*نمایش‌ میزهای پژوهشی و نتایج جستجو به صورت پویـا (Dynamic) و امـکان ذخـیره‌سازی آنها در بخش‌های‌ مختلف‌؛

*انتخاب‌ کـتاب‌های مـورد نـیاز در دامنه‌ها از راه‌های گوناگون و چینش آن‌ها؛

*سرعت بالا در اعمال‌ تغییرات‌ دامنه‌ها و ذخیره کردن تغییرات دامنه‌ها؛

*امکان محدود کردن دامنه با استفاده از فـهرست‌ درخـتی‌؛

*دسـته‌بندی‌ پاسخ‌های ارائه شده در همه جستجوها؛

*امکانات راست کلیک در خـط ورودهـا؛

*رنگی کردن مورد‌ جستجو‌ شده در همه بخش‌ها؛

*عدم محدود بودن رنگ در برنامه و امکان انتخاب‌ رنگ‌های‌ دلخواه‌ برای متن‌های نـمایشی؛

*هـوشمند بـودن راست کلیک روی متن‌های نمایشی؛به طوری که روی هرقسمتی‌ از‌ متن‌ بـا فرمت خاص کلیک کنیم،گزینه آن در منوی راست کلیک نمایش‌ داده‌ می‌شود؛مثلا اگر روی آیه‌ای راست کلیک کنید،گـزینه‌های«نـمایش کـامل قرآن»و«آیات در کتاب‌ها» نیز‌ نمایش‌ داده می‌شود تا با کلیک روی آنها بـه قـسمت‌های مورد نظر منتقل‌ شوید‌؛

*امکان انتقال از نمایش کامل متن به‌ قسمت‌های‌ مختلف‌ برنامه با استفاده از راسـت کـلیک(پژوهـش‌ فعال‌)؛

*تغییر زبان ویندوز با تغییر زبان در جستجو (Find) ؛

*استفاده از قلم نماد‌ (Symbol‌) بـه جـا تـصویر در قسمت‌ کتاب‌های‌ مرتبط؛

*حرکت‌ کردن‌ روی‌ بخش‌ها در نمادهای موجود در برنامه‌؛

*نمایش‌ میزهای پژوهشی و عـناوین کـتاب‌ها در بـالای صفحه و در صورت زیاد بودن آنها‌،فعال‌ شدن علامت«کتاب‌های میز پژوهشی»با‌ امکان انـتخاب کـتاب مورد‌ نظر‌ و انتقال آن به نوار بالای‌ صفحه‌؛

*حفظ همه فرمت‌ها و هیئت نمایش مـتون شـامل نـوع و اندازه قلم و رنگ در چاپ‌ و انتقال‌ به محیط یادداشت نور و محیط‌ word‌ MS‌- ؛

*انتقال کتابنامه کتاب‌ جـاری‌ بـه همراه متن انتخابی‌ به‌ محیط یادداشت نور و محیط Ms-word ؛

*انتخاب همزمان عناوین دلخواه مـوجود در هـمه فـهرست‌ها‌ (Multi‌-selection) برای چاپ و انتقال به محیط‌ یادداشت‌ نور و Ms‌-word‌ ؛

*امکان‌ انتخاب یکی از گزینه‌های‌«نشانی‌ها»و«نشانی‌ها و پاسخ‌ها»در انـتقال فـهرست‌ها و پاسخ‌های جستجو شده به محیط یادداشت نور و Ms-word‌ و چاپگر‌؛

*انتقال متون گزینش شـده بـه هـریک‌ از‌ پرونده‌های‌ باز‌ شده‌ یادداشت نور یا‌ Ms‌-word ؛

*تغییر حروف صفحه کلید با توجه به زبان ویـندوز؛

*جـامع بـودن هینت بخش‌ها و نمادها؛

*ارائه‌ توضیحات‌ کوتاه‌ در نوار وظیفه هنگام ورود به هرقسمت‌ از‌ بـرنامه‌

مطالب مرتبط

نظرات شما

قالب ووکامرس