شبکه های اجتماعی؛ فرصت ها و تهدیدها

چکیده

شبکه‌های اجتماعی که یکی از جدیدترین و پرمخاطب‌ترین سرویس‌های اینترنتی است،از جنبه‌های مختلف قابل کنکاش و ارزیابی است.در مقاله حاضر سعی شده است به اختصار مطالبی در زمینه بررسی کارکردها و شناسایی آثار مثبت و پیامدهای‌ منفی شبکه‌های اجتماعی اینترنتی در قالب چهار بخش ارائه شود.در بخش اول،به بیان اهداف و کارکردهای شبکه‌های‌ اجتماعی پرداخته شده است و در بخش دوم مزایای شبکه‌های اجتماعی برشمرده می‌شود.در بخش سوم مشکلات و پیامدهای منفی ناشی از این شبکه‌ها بررسی می‌گردد و بخش پایانی نیز به نتیجه‌گیری از مباحث مطرح شده اختصاص‌ یافته است.

کلمات کلیدی

اینترنت،مشارکت‌های اجتماعی،فرهنگ،هویت،خرد جمعی،نقد،نقض حریم خصوصی.
‌‌‌اشـاره‌

فرصت ها و تهدید ها

 

شبکه‌های اجتماعی که یکی از جدیدترین و پرمخاطب‌ترین سرویس‌های اینترنتی است،از جنبه‌های مختلف‌ قابل‌ کـنکاش‌ و ارزیـابی اسـت.در مقاله حاضر سعی شده است به اختصار مطالبی در زمینه بررسی کارکردها‌ و شناسایی آثار مثبت و پیـامدهای منفی شبکه‌های اجتماعی اینترنتی در قالب چهار بخش ارائه‌ شود.در بخش اول‌،به‌ بیان اهـداف و کارکردهای شبکه‌های اجتماعی پرداخـته شـده است و در بخش دوم مزایای شبکه‌های اجتماعی برشمرده می‌شود.در بخش سوم مشکلات و پیامدهای منفی ناشی از این شبکه‌ها بررسی می‌گردد و بخش پایانی نیز‌ به نتیجه‌گیری از مباحث مطرح شده اختصاص یافته است.

کلیدواژگان:

اینترنت،مـشارکت‌های اجتماعی،فرهنگ،هویت،خرد جمعی،نقد،نقض حریم خصوصی.

شبکه‌های اجتماعی؛ فرصت‌ها و تهدیدها

مقدمه

دستاوردهای بشر از صنعت و فناوری‌های‌ نوین‌ علاوه بر منافعی که برای بشر داشته و رفاهی که برای او به ارمـغان آورده اسـت،همواره آسیب‌هایی را نیز به همراه داشته است.اگر چه بسیاری از ابداعات و نوآوری‌ها با‌ انگیزه‌ تأمین رفاه و آسایش و تحکیم ارزش‌های انسانی و در جهت نیل به کمال شکل گرفته است،اما در عین حـال بـه دلیل برخی کج‌فکری‌ها و استفاده‌های نادرست از ابزراهای جدید،این اختراعات‌،گاه‌ جسم و جان و اخلاق و روان انسان‌ها را مورد آسیب قرار داده و گاه فرهنگ و اعتقادات و رفتارهای اجتماعی وی را دگرگون کرده است.

اینترنت به عنوان یـکی از مـهم‌ترین ابداعات بشر در‌ قرن‌ اخیر‌،با قابلین‌ها و کارکردهای متعدد و گسترده‌اش‌،بخش‌های‌ مختلف‌ زندگی انسانی را تحت تأثیرات مثبت و منفی خود قرار داده است.مبنا و هدف اصلی اینترنت،برداشتن فاصله جغرافیایی میان انـسان‌های سـراسر‌ دنـیا‌ و ایجاد‌ تحول در عرصه ارتباطات و تـبادل اطـلاعات اسـت.

اینترنت‌،کار‌ خود را به عنوان ابزار ارتباط دانشمندان و خصوصا جهت تبادل داده‌ها و منابع تحقیقاتی،یا به عبارتی جهت خلق اجتماعی‌ عـلمی‌ شـروع‌ کـرد و به مرور زمان توانست خود را تا سطح بـرقراری‌ ارتـباط بین افراد از طریق پست الکترونیکی ارتقا روح اللّه سلیمانی‌پور(به تصویر صفحه مراجعه شود)

بخشد.پس‌ از‌ مدتی‌،اینترنت به منزله فـضایی جـدید جـهت بسط فعالیت‌های تجاری در امور‌ نقل‌ و انقلات مالی،بازاریابی و همچنین ابـزار پیگیری برای مصرف‌کنندگان،مورد توجه واقع شد.وبلاگ‌ها و وب‌سایت‌ها،نرم‌افزارهای گفتگوی‌ آنلاین‌، سرویس‌های‌ پست الکترونیک و…امکانات جدیدی بـودند کـه در پرتـوی اینترنت و شبکه جهانی وب‌،در‌ اختیار‌ کاربران قرار گرفتند.

در حالی که هـنوز هـیچ کس تصور نمی‌کرد که روزی جنبه‌ اجتماعی‌ اینترنت‌ به صورت کاربرد اصلی آن درآید،شبکه‌های اجتماعی اینترنتی پای بـه عـرصه وجـود گذاشتند‌.این‌ موضوع در بین کاربران اینترنتی چنان مورد استقبال قرار گرفت کـه بـه جـرأت‌ می‌توان‌ گفت‌ یکی از تأثیرگذارترین سرویس‌های ارائه‌شده در اینترنت و وب که در سال‌های اخیر تحول شگرفی‌ در‌ نظام اجـتماعی کـشورهای مـختلف جهان به وجود آورده،شبکه‌های اجتماعی اینترنتی بوده است‌.

شبکه‌های‌ اجتماعی‌،نسل جدیدی از پایگاه‌هایی هـستند کـه این روزها در کانون توجه کاربران شبکه‌های جهانی اینترنت‌ قرار‌ گرفته‌اند.این گونه پایـگاه‌ها بـر مـبنای تشکیلات آنلاین فعالیت می‌کنند و هرکدام دسته‌ای‌ از‌ کاربران‌ اینترنتی با ویژگی خاص را گرد هم مـی‌آورند.شـبکه‌های اجتماعی را گونه‌ای از رسانه‌های

اجتماعی‌ می‌دانند‌ که‌ امکان دستیابی به شکل جدیدی از برقراری ارتـباط و بـه اشـتراک‌گذاری محتوا در‌ اینترنت‌ را فراهم آورده‌اند.

تغییر و تحولات در نظام اجتماعی ناشی از اینترنت،انکارناپذیر است.این تغییرات حـتی‌ شـیوه‌ برقراری ارتباط شاگرد و استاد و روش تدریس در سطوح دانشگاهی را هم متحول‌ کرده‌ است.ایـن امـر بـه طور اساسی قابلیت‌ انجام‌ تحقیقات‌ توسط دانشجویان و به اشتراک گذاشتن یافته‌های آنها‌ با‌ دیگران را بـالا بـرده اسـت.امروزه حتی بچه‌ها هم به نوعی برای تکالیف‌ درسی‌ و برقراری روابط اجـتماعی خـود به‌ اینترنت‌ وابسته شده‌اند‌.دانش‌آموزان‌ انتظار‌ دارند که دامنه فرآیند یادگیری خود‌ را‌ در هرلحظه که نیازمند سـئوال و بـرقراری رابطه با استاد باشند،به خارج‌ از‌ محدوده‌های کلاس گسترش دهند.پست الکـترونیکی‌،اتـاق‌های گفتگو و نشست‌های اینترنتی‌ باعث‌ گردیده تا ارتـباط دانـشجویان بـا‌ استاد‌ و مطالب درسی خود بیشتر گردد.ایـن امـر نکته مثبتی برای آینده آموزش و تعلیم‌ محسوب‌ می‌شود و همه اینها مرهون اینترنت‌،وبـ‌ و شـبکه‌ های اجتماعی مجازی‌ است‌.

ایـنترنت امـروزه امکان کـاملا‌ غـیر‌ مـنتظره برقراری ارتباط بین افراد و شهروندان را فـراهم نـموده است؛امری که در گذشته‌ و در‌ تاریخ روابط بین الملل در تئوری‌ و در‌ عمل به‌ یـک‌ رؤیـا‌ شبیه بود. اینترنت به‌ کلی ایـن خط سیر را تغییر داده و امـکان بـرقراری ارتباطات بین افراد و گروه‌های یـک اجـتماع‌ با‌ افراد و گروه‌های جوامع دیگر را مهیا‌ کرده‌ است‌ و طبیعی‌ است‌ که این امـر‌ اثـراتی‌ جهانی از خود به جای خـواهد گـذاشت.امـروزه،شهروندان جوامع مـختلف بـا درنوردیدن مرزهای جغرافیایی مـی‌توانند‌ عـقاید‌،نظرات‌ و اطلاعات خود را با یکدیگر به اشتراک‌ بگذارند‌ و از‌ این‌ رهگذر‌،به‌ خلق قلمرو عـمومی جـهانی بپردازند که می‌تواند کاملا مجزا،و در مـواردی مـتناقض،با قـلمروهای ارتـباطی در سـطوح دیپلماتیک و دولتی باشد.

ایـنترنت و سرویس‌های ارائه‌شده در قالب آن،در‌ عین حال که ابزار مفیدی برای کسب و تبادل اطلاعات است اما مـی‌تواند مـخرب نیز باشد؛به بیان دیگر،ایـنترنت ابـزار قـدرتمندی اسـت کـه هم می‌تواندباعث فـساد گـردد و هم ابزار آموزش‌ و تعلیم‌ و رشد علمی،فرهنگی و اجتماعی نوجوانان و جوانان را فراهم آورد.1

این روزها با توجهبه اسـتقبال گـسترده کـاربران اینترنتی خصوصا قشر جوان و نوجوان از شبکه‌های اجـتماعی مـجازی،بـررسی مـسائل مـربوط بـه‌ این‌ شبکه‌ها جهت اتخاذ تصمیمات صحیح و برنامه ریزی دقیق توسط مسئولان فرهنگی و اجتماعی و نیز والدین، ضروری است.شبکه‌های اجتماعی را از جنبه‌های مختلف می‌ توان‌ مورد کنکاش و ارزیابی قـرار داد‌.در‌ مقاله حاضر سعی شده است به اختصار مطالبی در زمینه بررسی کارکردها،شناسایی آثار مثبت و پیامدهای منفی شبکه‌های اجتماعی اینترنتی در قالب چهار بخش‌ ارائه‌ شود.در بخش اول‌ به‌ بیان اهداف و کارکردهای (بـه تـصویر صفحه مراجعه شود) شبکه‌های اجتماعی خواهیم پرداخت،در بخش دوم مزایای شبکه های اجتماعی را بر خواهیم شمرد،در بخش سوم مشکلات و پیامدهای منفی ناشی‌ از‌ این شبکه‌ها را بررسی خواهیم کرد و در بخش پایانی بـا نـتیجه‌گیری از مباحث مطرح شده،مقاله را به پایان می‌رسانیم.

الف-اهداف و کارکردهای شبکه‌های اجتماعی 1.سازماندهی انواع گروه‌های اجتماعی مجازی‌

همان‌ گونه که‌ فلسفه وجودی شبکه‌های اجـتماعی واقـعی، تشکیل و پیوند گروه‌های اجتماعی بـر مـحور مشترکات اعتقادی، اقتصادی،سیاسی و اجتماعی است‌،بسیاری از شبکه‌های اج

(به تصویر صفحه مـراجعه شـود)

2.توسعه مشارکت‌های‌ اجتماعی

در شبکه‌های اجتماعی،همواره اعضای شبکه به صورت مستقیم یا غیر مستقیم‌ به شرکت در فعالیت‌های‌ واقعی‌ در زندگی اجتماعی تحریک و تشویق می‌شوند.تأثیرگذاری قابل توجه شبکه های اجتماعی بـر مـیزان و کیفیت مـشارکت‌های اجتماعی در جوامع مختلف به حدی بوده است که اخیرا تعداد قابل توجهی از شبکه‌ های اجتماعی،دقیقا بـا هدف توسعه مشارکت اجتماعی مردم در زمینه‌های خاص ایجاد شده‌اند.

3.به اشـتراک گـذاشتن عـلاقه‌مندی‌ها توسط اعضا

یکی از رویکردهای اصلی شبکه‌های اجتماعی،به اشتراک گذاشتن علاقه‌مندی‌های کاربران‌ شبکه‌ با یکدیگر است.مـوضوع ‌ ‌بـه اشتراک گذاشتن علاقه‌مندی‌ها در شبکه‌های اجتماعی،از چنان اهمیتی برخوردار است که می‌توان گفت بـدون آن،شـبکه اجـتماعی معنا نخواهد داشت.هدف از این کار‌ آن‌ است که هریک از کاربران بتواند دغدغه‌های خود را مـطرح نموده و در جریان دل‌مشغولی‌های دیگران نیز قرار بگیرد.همچنین از طریق این ویژگی شبکه‌های اجـتماعی کاربران می‌توانند به بـسیاری‌ از‌ نـرم‌افزارهایی که سایر کاربران به اشتراک گذاشته‌اند،به آسانی دسترسی داشته باشد.

4.ایجاد محتوا توسط اعضا

بر خلاف سایر رسانه‌ها که مخاطبان،چندان تعاملی در تولید محتوا و انتخاب محتوای‌ دلخواه‌ خود‌ ندارند،در وبـ‌سایت‌های شبکه‌های اجتماعی‌،کاربران‌ می‌توانند‌ تولیدکننده،تأثیرگذار و دارای قدرت انتخاب و بهره‌برداری از تنوع بیشتری باشند.با توجه به این مطلب،پایگاه‌های شبکه‌های اجتماعی بیش از هررسانه‌ دیگری‌ می‌توانند‌ با پیشرفت فناوری و توسعه جوامع به بـرتری‌های سـایر‌ رسانه‌ها‌ همچون تلویزیون که از قوه شنیداری و دیداری به خوبی بهره می‌برد،خاتمه دهند.2

5.تبلیغات هدفمند اینترنتی

شبکه‌های اجتماعی در‌ اینترنت‌،یکی‌ از منابع مهم برای کسب درآمد از راه تبلیغات به‌ شمار می‌آیند؛چـرا کـه اعضای شبکه‌های اجتماعی در صفحات مربوط به خود درباره علایق خود صحبت می‌کنند و این‌ به‌ شرکت‌های‌ تبلیغاتی اجازه می‌دهد که بر اساس همین علایق،برای آنها آگهی‌ بفرستند‌.3علاوه بـر ایـن،بسیاری از شرکت‌ها با ایجاد حساب کاربری و صفحات شخصی در شبکه های معروف‌،با‌ سایر‌ کاربران و مشتریان خود و نیز سایر شرکت‌ها ارتباط برقرار نموده و امور تجاری خود‌ را‌ پیش‌ می‌برند.

ب-مزایای شـبکه‌های اجـتماعی 1.انـتشار سریع و آزادانه اخبار و اطلاعات،افـزایش قـدرت تـحلیل و تقویت روحیه‌ انتقادی‌

اخبار‌ شبکه‌های اجتماعی بدون سانسور منتشر می‌شوند و این می‌تواند یک مزیت تلقی شود؛هرچند امکان‌ تکثیر‌ اطلاعات مـخدوش و نـادرست نـیز در این شبکه‌ها بیش از نسل قبلی رسانه‌ها است‌.

البـته‌ امـکان‌ مقایسه و تحلیل اطلاعات برای مخاطبان وجود دارد و نباید بنا را بر اعتماد به هرآنچه‌ در‌ این شبکه‌ها تولید و بازنشر می‌شود،گذاشت.تـحلیل اخـبار مـتناقضی که در این نوع‌ پایگاه‌ها‌ منتشر‌ می‌شود،قدرت نقد و نگاه عـمیق‌تر به مسائل اجتماعی را فراهم می‌کند.این نوع پایگاه‌ها به‌ مخاطبان‌ خود فرصت می‌دهند تا از تبعیت کورکورانه فاصله گـرفته و در درازمـدت بـه‌ خرد‌ نقادانه‌ روی آورند.

2.امکان عبور از مرزهای جغرافیایی و آشنایی با افراد، جـوامع و فـرهنگ‌ها مختلف

امروزه شبکه‌های‌ اجتماعی‌،مهد‌ تمدن‌ها و فرهنگ‌های مختلف بشری است.وجود زبان‌های مختلف در رسانه‌های اجتماعی،امـکان‌ حـضور‌ تـمام افراد جامعه را فراهم می کند که می‌

ره آورد نور » تابستان 1389 – شماره 31 (صفحه 17)


توانند فرهنگ حاکم بر جـامعه خـود را‌ بـه‌ معرض دید عموم بگذارند. اینکه یک جوان بتواند با امثال خود در‌ کشورهای‌ دیگر جـهان ارتـباط بـرقرار کند،باعث می‌شود‌ تا‌ این‌ رسانه‌ها به مکانی تبدیل شوند که وی‌ بتواند‌ فـرهنگ‌ها و آداب و رسـوم کشور خود را به دیگران معرفی کند و به اشتراک بگذارد‌.همچنین‌ در این شبکه هـا ایـده‌های‌ جـدید‌ جهت گسترش‌ جامعه‌،معرفی‌ شده و مورد بحث قرار می‌گیرند.سازمان‌ها‌ نیز‌ می‌توانند فرهنگ و دیـدگاه خـود را در معرض دید تمام جوامع قرار دهند‌.

3.شکل‌گیری‌ و تقویت خرد جمعی

یکی از شاخصه‌های‌ مـهم شـبکه‌های اجـتماعی مجازی‌،پدیدار‌ شدن خرد جمعی است.خرد‌ جمعی‌ به جریان سیال و پویای قوه تفکر و ذهـن کـاربران حاضر در چنین محیطهایی اطلاق‌ می‌شود‌ که به مثابه یک پردازشگر‌ عظیم‌،اطـلاعات‌ را پردازش و پایـش‌ مـی‌کند‌.همانند دنیای ابر کامپیوترها‌ که‌ قدرت پردازشی آنها،از ترکیب چندین پردازشگر منفرد حاصل می‌شود،نـ

یروی تـفکر و ذهـن کاربران‌ شبکه‌ اجتماعی،به مدد تعاملات اجتماعی اینترنتی‌ و بهره‌گیری‌ از ابزارهای‌ اینترنتی‌ بـا‌ یـکدیگر ترکیب و همراه می‌ شوند و به خوبی ضرب المثل بزرگمهر را که گفته است:«همه چیز را همگان دانـند‌»در‌ ذهـن تداعی می‌کند.

4.امکان بیان ایده‌ها‌ به‌ صورت‌ آزادانه‌ و آشنایی‌ با ایده‌ها،افـکار‌ و سـلیقه‌های‌ دیگران

شبکه‌های اجتماعی،ارسال بازخورد از سوی مـخاطب و هـمکاری و هـمگامی کاربران با همدیگر را تسهیل کرده‌ و آنها‌ را‌ بـه مـشارکت در بحث‌ها تشویق می‌کنند.این‌ شبکه‌ها‌ مرز‌ و خطکشی‌ بین‌ رسانه‌ و مخاطب را از بین برده‌اند.اغـلب شـبکه‌های اجتماعی برای مشارکت اعضا و دریـافت بـازخورد،باز هـستند.آنـها رأی دادن، کـامنت گذاشتن و به اشتراک‌گذاری اطلاعات را تشویق مـی‌کنند. بـه‌ ندرت مانعی برای تولید و دسترسی به محتوا در این وب‌سایت‌ها وجود دارد.رسانه‌های سـنتی عـمل انتشار را انجام می‌دادند و محتوا را برای مـخاطب ارسال می‌کردند؛ولی در رسانه‌های اجـتماعی فـضایی‌ برای‌ گفتگو و محاوره دو طرف وجـود دارد و جـریان ارتباطی از حالت یک سویه به دوسویه تغییر پیدا کرده است.

5.کارکرد تبلیغی و مـحتوایی

حـضور افراد در شبکه‌های اجتماعی،احتمال مـشارکت و کـنش‌های‌ اجـتماعی‌ را در آنان افزایش مـی‌دهد.پس هـرچه پیوند افراد و اعضا در شـبکه‌ها،بـیشتر و انبوه‌تر باشد،همراهی و تعاملات و نزدیکی دیدگاه‌ها و حرکت همسو و مشترک،محتمل‌تر‌ خواهد‌ شد.از این رو،اسـتفاده‌ از‌ چـنین فضایی برای معرفی و تبلیغ و همچنین هـم‌راستایی مـخاطبان در جهت اهـداف رسـانه‌ای خـود، نقش بسیار و تأثیر بـالایی دارد.

6.ارتباط مجازی مستمر با دوستان و آشنایان‌

شبکه‌های‌ اجتماعی در اینترنت،موجب‌ گسترده‌تر‌ شدن دامنه ارتباطات مـا شـده است.ما می‌توانیم آشنایانی را که مـدت بـسیاری اسـت از آنـها خـبر نداریم یا از آنـ‌ها بـسیار دور هستیم،در فضای مجازی پیدا کنیم و معاشرتمان‌ را‌ با آنان از سر بگیریم.دوستانی را که زمان درازی است ندیده‌ایم،بـار دیـگر مـی‌بینیم و در مجموعه‌ای گسترده‌تر،به دوستی‌مان ادامه می‌دهیم.مـی‌توانیم از کـتاب‌ها، فـیلم‌ها،سـلایق و عـقاید یـکدیگر استفاده‌ کنیم‌ و آنها را‌ با سایر دوستانمان به اشتراک بگذاریم؛آن هم با چند کلیک.در حالی که این کارها،پیش‌تر‌ بسیار وقت‌گیر بودند و نیاز به حوصله فراوانی داشتند و هـمه اینها در‌ نهایت‌،به‌ رشد فکری و تکامل دسته جمعی کاربران کمک می‌کند.4

7.تبلیغ و توسعه ارزش‌های انسانی و اخلاقی در عرصه جهانی

گرچه ‌‌به‌ علت غلبه ابعاد دیگر شبکه‌های اجتماعی،بعد ارزشی آن کمتر مـورد تـوجه قرار‌ گرفته‌ است‌،اما به جرأت می‌توان گفت که یکی از قابلیت‌های مهم شبکه‌های اجتماعی که تا کنون‌ مورد غفلت واقع شده،فراهم کردن فضایی بین المللی جهت تبلیغ و اشـاعه ارزشـ‌های‌ دینی،اعتقادی،انسانی و اخلاقی‌ است‌.بسیاری از کاربران شبکه‌هیا اجتماعی افرادی هستند که در صورت تبلیغ صحیح ارزش‌های اخلاقی و انسانی،از آن استقبال کرده و تحت تأثیر قـرار خـواهند گرفت.

8.یکپارچه‌سازی بسیاری از امکانات ایـنترنتی و وبـی

مزیت‌ اصلی شبکه‌های اجتماعی،یکپارچه‌سازی امکانات پایگاه‌های مختلف است.امکاناتی از قبیل ایجاد صفحات و پروفایل‌های شخصی،ساخت وبلاگ‌ها،جستجوی اینترنتی، اطلاع از اخبار و رویدادها و شرکت در فـضاهای گـفتگو(چت روم‌ها و فروم‌ها)و فـضا‌ بـرای‌ آپلود فایل‌ها که تا پیش از این کاربران برای استفاده از هرکدام از آنها باید عضو سایتی می‌شدند،اکنون از طریق تنها یک عضویت ساده،امکان‌پذیر است.وب‌سایت‌های شبکه اجتماعی‌،محل‌ ارائه خدمات جدید در قالب‌های مـختلف هـستند.این وب‌سایت‌ها به راحتی با پایگاه‌های اینترنتی بزرگ دنیا مانند:گوگل،یاهو و حتی پایگاه‌های تخصصی،لینک داخلی برقرار می‌کنند و از امکانات آنها‌ در‌ وب‌سایت خود استفاده می‌کند.

ره آورد نور » تابستان 1389 – شماره 31 (صفحه 18)


9.توسعه مشارکت‌های مفید اجتماعی

ایـجاد انـسجام اجتماعی در بـین مردم و تسریع در سازماندهی فعالیت‌های مفید سیاسی و اجتماعی،از آثار مثبت شبکه‌های اجتماعی است.

01.افزایش‌ سرعت‌ در‌ فرایند آموزش و ایـجاد ارتباط شبانه‌ روزی‌ بین‌ استاد و شاگرد

بی‌شک،شبکه‌های اجتماعی اینترنتی نـقش بـسیار مـوثری در توسعه آموزش‌های تخصصی و عمومی دارند.گرچه به علت عدم امکان نظارت‌ علمی‌،بسیاری‌ از محتواهای اینترنتی هنوز بـه ‌ ‌مـرتبه قابل قبولی‌ از‌ اعتبار علمی نرسیده‌اند،اما در عین حال شبکه‌های اجتماعی یکی از عرصه‌های ایـنترنتی هـستند کـه کاربران بی‌شمار تخصصی و عمومی‌ خویش‌ به‌ دیگران می‌کنند.علاوه بر این، شبکه‌های اجتماعی علمی و آمـوزشی نیز‌ به صورت تخصصی و با هدف آموزش از راه دور یا همان آموزش مجازی،مشغول فـعالیت هستند.

با استفاده‌ از‌ شـبکه‌های‌ اجـتماعی آموزشی مجازی،دانش‌آموزان و دانشجویان می‌توانند دامنه فرآیند یادگیری خود را‌ در‌ هرلحظه که نیازمند سؤال و برقراری رابطه با استاد یا سایر دانشجویان هم‌رشته‌ای باشند،به خارج از‌ محدوده‌های‌ کلاس‌ گسترش دهند.

11.افزایش اعتماد،صـمیمیت و صداقت در فضای سایبر

مردم در‌ گذشته‌ استفاده‌ از فضای تعاملی مانند چت را تجربه کرده‌اند؛اما در این فضا،کاربران کمتر‌ شخصیت‌ و هویت‌ خود را به درستی اعلام می‌کنند و از نام‌ها و شخصیت‌های مستعار استفاده می‌کنند؛زیرا بـه‌ ایـن‌ فضا اعتماد لازم را برای بازگو کردن حقیقت ندارند.با شکل‌گیری وب‌سایت‌های شبکه‌ اجتماعی‌ مانند‌:مای اسپیس،اورکات،فیس بوک،توییتر و…مردم صداقت را جهت پیدا کردن دوستان قدیمی‌،لذت‌ استفاده از علم و…بـه هـمراه اعتماد واقعی به دست آوردند.به گفته بیشتر‌ کارشناسان‌ تا‌ قبل از به وجود آمدن شبکه‌های اجتماعی،موضوع اعتماد و صمیمیت فضای سایبر در سراسر دنیا‌ لمس‌ نشده بود؛ولی زمانی که شـبکه‌هایی مـانند اورکات و فیس بوک پا به‌ عرصه‌ اینترنت‌ گذاشتند،مردم با اعتماد به این پایگاه‌ها باعث گسترش صمیمیت در بین یکدیگر شدند.

ج-پیامدهای‌ منفی‌ شبکه‌های‌ اجتماعی 1.شکل‌گیری و ترویج سریع شایعات و اخبار کـذب

بـه عـلت عدم امکان شناسایی‌ هویت‌ واقـعی اعـضا و نـیز عدم امکان کنترل محتوای تولیدشده توسط کاربران شبکه‌های اجتماعی،یکی از مهم‌ترین پیامدهای‌ منفی‌ این شبکه‌ها،شکل گیری و ترویج سریع شایعات و اخـبار کـذبی خـواهد بود که‌ توسط‌ برخی از اعضای این شبکه‌ها و بـا اهـداف‌ خاص‌ و غالبا‌ سیاسی منتشر می‌شود.

2.تبلیغات ضد دینی و القای‌ شبهات‌

در شبکه‌های اجتماعی اینترنتی نیز مانند سایر رسانه‌ها،افراد و گـروه‌های مـغرض بـا اهداف‌ از‌ پیش تعیین‌شده و با شیوه‌های مخصوص‌،اقدام‌ به تبلیغات‌ ضـد‌ دینی‌ و حمله به اعتقادات مذهبی می‌نمایند.گاه‌ پس‌ از تحقیق و ریشه‌یابی درمی‌یابیم که هدف اصلی گردانندگان برخی از این شـبکه‌ها‌،دیـن‌زدایی‌ و حـمله به مقدسات بوده است.

3.نقض‌ حریم خصوصی افراد

معمولا‌ شبکه‌های‌ اجـتماعی ابـزارها و امکاناتی را در‌ اختیار‌ کاربران خود قرار می‌دهند تا آنها بتوانند تصاویر و ویدئوهای خویش را در صفحه‌ شخصی‌ خود قـرار دهـند.هـمین طور‌،کاربران‌ می‌توانند‌ اطلاعات شخصی خود‌ را‌ نیز در این شبکه‌ها‌ قرار‌ دهند.

در اغـلب شـبکه‌های اجـتماعی،برای حفظ حریم خصوصی افراد راه کارهایی ارائه شده‌ است‌؛برای مثال،دسترسی به تصاویر و اطـلاعات‌ را‌ بـا تـوجه‌ به‌ درخواست‌ کاربر محدود می‌نمایند و یا‌ اجازه مشاهده پروفایل کاربر را به هرکسی نمی‌دهند؛ولی ایـن راهـ‌ها کافی نیستند.مشکلاتی از‌ قبیل‌ ساخت پروفایل‌های تقلبی در شبکه‌های اجتماعی‌ و عدم‌ امکان‌ کنترل‌ آنـها‌ بـه دلیـل حجم‌ بالای‌ این هرزنامه‌ها،باعث می‌شود

ره آورد نور » تابستان 1389 – شماره 31 (صفحه 19)


که افرادی با پروفایل‌های تقلبی به شبکه‌های اجـتماعی وارد شـوند و با ورود‌ به‌ حریم‌های‌ خصوصی افراد مورد نظر،تصاویر و اطلاعات آنها‌ را‌ به‌ سرقت‌ بـرده‌ و شـروع‌ بـه پخش تصاویر در اینترنت کنند.5

4.انزوا و دور ماندن از محیطهای واقعی اجتماع

جامعه مجازی،هیچ وقت جایگزین جـامعه واقـعی نخواهد گردید؛ بلکه به عنوان تسهیل‌کننده تجارب‌ اجتماعی عمل خواهد کرد. تـسهیلات ارتـباطی بـه ما امکان می‌دهد تا در سطح جهانی و از راه دور به شیوه‌ای جدید با اجتماعاتی که منافع مشترکی داریـم، بـپیوندیم.در نـتیجه،با‌ پیوستن‌ به این«اجتماعات از راه دور» قادر خواهیم بود تا در دنیای واقعی نـیز روابـط اجتماعی بهتری با همسایگان،همکاران و سایر شهروندان جامعه واقعی برقرار سازیم.

5.تأثیرات منفی رفتاری‌

هرشبکه‌ اجـتماعی فـرهنگ ارتباطاتی خاص خود را دارد، یعنی منش و گفتار مخصوص و منحصر به فردی را برای خـود بـرگزیده است.البته می‌توان شبکه‌هایی را‌ یافت‌ که فـرهنگ ارتـباطاتی تـقلیدی برای‌ خود‌ برگزیده‌اند.فرد با عضویت در هـر شـبکه اجتمای درگیر نوع خاصی از فرهنگ ارتباطاتی می‌شود که شامل:برخورد،تکیه کلام،اصـطلاحات مـخصوص،رفتار،تیپ‌ شخصیتی‌ و ظاهری و…اسـت.بـدون تردید‌،پسـ‌ هـرشبکه اجـتماعی، هویت مطلوب خود را ترویج می‌کند.

مـثلا در سـایت‌هایی مثل فیس بوک و فرند فید و توییتر،کاربر در کنار اینکه عضو جامعه بـزرگ پایـگاه مورد نظر است،در گروه‌ و شبکه‌های‌ اجـتماعی کوچک‌تری نیز عضو مـی‌شود.هـرکدام از این گروه‌ها وابستگی خاص خـود را دارنـد و به تبع،فرهنگ ارتباطاتی مخصوص.پس فرد در تأثیرپذیری از فرهنگ ارتباطاتی این گروه ها بـر‌ خـود‌ لازم می‌بیند‌ که هویت ارتباطاتی خـود،یـعنی سـبک و هویت کنش‌های کـلی خـویش در ارتباط با دیگران را تـغییر دهـد‌؛هر چند این تغییر هویت موقت واقعی فرد بی‌تأثیر نخواهد بود‌ و به‌ طور‌ کـلی،هـمه اجزای یک شبکه اجتماعی که فـرد بـا آن در تعامل اسـت، در ضـمیر نـاخودآگاه فرد ‌‌تاثیر‌ می‌گذارد.هـویت ارتباطاتی فرد نیز چیزی نیست که به ضمیر ناخودآگاه مرتبط نباشد‌.6

د-نتیجه‌گیری‌

در‌ کنار همه آثـار مـثبت شبکه‌های اجتماعی مجازی،تصور برخی از پیـامدهای مـنفی آنـها و چـالش‌هایی کـه‌ ایجاد نموده‌اند، امـری بـدیهی است.آنچه مسلّم است اینکه به جای برخورد سلبی‌ با این پدیده نوین‌،بررسی‌ و ریشه‌یابی مـشکلات و پیـامدهای مـنفی ناشی از آن و در پیش گرفتن راه‌های اصلاحی،قطعا نـتایج بـهتری را در بـر خـواهد داشـت.در پایـان،چند پیشنهاد کلی جهت مصون ماندن کاربران شبکه‌های اجتماعی‌ از آسیب‌های احتمالی و بهره برداری از آثار مثبت این شبکه‌ها ارائه می‌گردد:

1.ایجاد و راه‌اندازی شبکه‌های اجتماعی سالم و مفید برای مبارزه بـا شبکه‌های اجتماعی مخرب؛

2.آموزش و فرهنگ‌سازی؛

3.نظارت کارشناسانه و مستمر بر فضای‌ جوامع‌ مجازی و برنامه‌ریزی برای آینده.*

پی‌نوشت‌ها:

————–

(1).صدیق بنای،هلن،«آشنایی با شبکه‌های اجتماعی اینترنتی»، [آنلاین]،تاریخ دسترسی 9831/2/52،نشانی:

http://www/hamsharionline.ir/News/?id-8284 توضیح:ایـن بـخش از‌ مقاله‌ با اقتباس از نظرات خانم دکتر شلینی ونچرلی، (Shalini Venturelli) مدیر و استادیار رشته ارتباطات بین الملل مدرسه خمات بین الملل دانشگاه آمریکایی که در زمینه:قوانین اینترنتی و سیاست بین‌ الملل‌،حقوق آزادی بـیان و قـوانین مربوط به محتوا،حقوق و سیاست‌های فرهنگی،حقوق مالکیت‌های معنوی و توافقات بین الملل،ارتباطات بین الملل، رسانه‌های بین الملل و سیاست‌های جهانی و ارتباطات دو سوی اقـیانوس اطـلس‌ بین‌ اتحادیه‌ اروپا و ایالات متحده تـخصص و تـحقیقات‌ متعددی‌ در‌ زمینه چالش‌های اجتماعی،فرهنگی،سیاسی و اقتصادی ارتباطات جهانی انجام داده است.نظرات ونچرلی در پایگاه WWW.usinfo.state.gov ارائه شده‌ و در‌ این‌ مقاله مورد بحث قرار گرفته است.

(2).افتاده،جـواد‌،«خـبرگزاری‌ ایسنا»،[آنلاین‌]،تاریخ دسـترسی: 9831/2/52 نـشانی:

http://khorasan.isna.ir/NewsView.aspx?ID-News-81365

(3).همان.

(4).طاهری،کیا‌،«نقش‌ اینترنت‌ در زندگی»،[آنلاین‌]،تاریخ دسترسی:9831/2/02،نشانی: http://kptools‌.wordpress.com/2010/03/30/role-of- internet-in-life

(5).کاظمی،حمید رضا،«تأثیرات منفی گسترش شبکه‌های اجتماعی‌ بر‌ حریم‌ خصوص افراد»،[آنلاین‌]،تاریخ دسترسی: 9831/2/81 نشانی:

http://u2u.ir2010‌/03‌/28/social-networks-problem

(6).رصدگر،«شبکه‌های اجتماعی مـجازی و مـسأله‌ای به نام هویت!»،[آنلاین‌]،تاریخ دسترسی:9831‌/2/01‌ نشانی‌:

http://weblognews.ir/?p-7702

تماعی در اینترنت نیز با انگیزه سازماندهی کردن‌ گروه‌های‌ اجتماعی‌ مجازی با تکیه بر اشتراکات مختلف شـکل مـی‌گیرند.پیدا است که اعـضای ایـن اجتماعات مجازی با پیوندهایی ‌‌که‌ با یکدیگر دارند،در مجموع به دنبال تحصیل یک هدف مشترک در دنیای‌ واقعی‌ که‌ غالبا هدفی سیاسی،اجتماعی یا فرهنگی است،هستند.

مطالب مرتبط

نظرات شما

قالب ووکامرس